Unos

ni Marily  Sasota Gayeta

Narinig niya sa aandap-andap   na radyo

Ang paparating na  malakas na bagyo

Sa mataas na lugar, lahat ay dapat  ay umahon

Walang dapat manatili sa peligrosong  nayon .

Ang unos na padating, wala raw sasantuhin

Kaya’t paglikas, dapat nang madaliin.

Kaya’t ang  babae, nagsimulang maghakot

Ng kanyang kayamanang  kakarampot   

Ang maliit na radyo, ilang  pirasong damit  at kumot

Baso ,  pinggan at kalderong  pingot.

Malakas  na hangin nagdadala    ng takot

Ungol nito ay nakapanghihilakbot .

Maya-maya 'y dumating  ang asawang batugan

At  nang walang nakitang pagkain para hapunan

Ang babaeng  naghahakot  ang siyang pinagbuntunan

Mukha’y nakabusangot at yamot na yamot

Magdudulot na naman sa kabiyak ng bangungot

Ang babae , hinila sa buhok , sinampal , sinuntok .

Sa labas , ang hangin ,palakas nang palakas

Animo’y  halimaw  na  umaangil at humaharibas

Ang langit , parang higanteng banga

Na nagkalamat at  nabiyak sa gitna

Lumugwak , bumagsak   ang tubig  na  ka-dagat  ,

Binabali,tinatangay , nilulunod   ang lahat .

Sa loob ng dampa , tuloy ang kakaibang bagyo

Hagupit ng  bisig ,  bigwas  ng kamao  

Ang panaghoy  ng  babae ,nakapapangilabot

Matinding pambubogbog  na kanyang inaabot

Bisig at kamaong matindi pa sa kalikasan

Paano niya ito  malalampasan .

Nahablot ng babae  ang  kalderong laging walang laman  

At  hinarap  ang kabiyak  at malupit na kalaban  

Na ngayo’y may  kamaong muling   nakataas

Ngunit bago niya ito muling naiigkas ,

Hinambalos  siya ng babae  nang buong lakas

 Buhay ng lalaki, noon din ay nagwakas.

Nangatog sa takot, tuyot niyang  katawan

Batas  ng lipunan , siya’y  uusigin  at parurusahan .

Nang biglang rumagasa ,  tubig na hindi inaakala

At pinunit ang  ang maliit  na kulungang    dampa

Ang babae , nagkunyapit sa  natitirang  amba

Habang ang lalaki’y tinangay ng maitim na baha .

Nakapangingilabot  ang  panaghoy  at hiyawan

Ng mga taong natangay sa  laot  at sa kawalan

Paghingi ng tulong , siyang ipinagsisigawan

Upang buhay nila’y sakaling madugtungan.

Patuloy ang hagupit , ang hampas  ng kalikasan

Ngunit para bang  ang Diyos , nagbingi-bingihan .

Kinabukasan , pag kalma ng kalikasan

Si haring araw, muling nasilayan .

Kahit saan mga  mata’y tumingin

Mapapausal ng “ Diyos na mahabagin !”

Puno man o bahay , lahat nakadapa

Sa matinding pagkakasalanta .

Ang babae’y  nagpunta malapit sa barangay  

Kung saan  dinala  ang mga bangkay

Nilapitan siya ang  ng kapitan at iniabot ang kamay  

Kanyang  ramdam ang pakikiramay nitong tunay

Ikinalulungkot ko, usal nito  , nasawi ang asawa mo

Nang siya’y tinangay, maaring nahampas ang ulo.

Tinanggal  ng  ginang ang takip na pahayagan   

Ang  putikang  bangkay, kanyang natunghayan  

Nakangangang  sugat  sa noo ay  tinitigan

Di maiwasang siya’y matakot  at  kilabutan.

Malupit na kamao’y nakaikom pa rin

Para bang handang siya’y  muling buntalin .

Tumulo ang luha  ng  babaeng kababalo

Siya lang ang nakakaalam ng kahulugan nito

Pilit na ikinubli ang  paghinga nang malalim

Siya at ang unos , may alam na lihim

Krimen na  di maiwasan , tila ba  hinugasan

Nang malupit at  maunawaing inang  kalikasan .

Disyembre  2013

Maasim na Ubas

ni Marily Sasota Gayeta

Dahil hindi ako graduate ng UP, La Salle o Ateneo ,

Ang sasabihin ko ,

Wala naman 'yan sa  pangalan  ng eskwelahan

Kundi sa kung ano talaga ang natutunan

Dahil wala sa akin ang kagandahan ni Gretchen Bareto

Sasabihin kong pinaglalaruan lang nya si Cojuanco

Isa siyang  malanding  kerida na di dapat pamarisan

Ng  mga kabataan , lalo’t kababaihan .

Dahil hindi ako matalino tulad ni Miriam Santiago

Sasabihin kong  baliw siya at 

Magaling lang siyang  magpatawa

Siya’s dapat nasa pelikula  at hindi sa pulitika .

Dahil hindi ako sikat tulad ni Kris Aquino

Sasabihin kong  kawawa siya

 dahil malas siya  sa  tunay na pagsinta

Aanhin nya ang katangyagan at   pera  ?

Dahil hindi  ako mayaman tulad ni Henry Sy

Sasabihin kong sa diyablo galing  ang  maraming salapi

Sasabihin kong biyaya ang kahirapan

At si Henry ay di  makapapasok sa kalangitan

Dahil wala akong visa papuntang Amerika

Sasabihin kong  mahal ko ang aking bansa

At dito’y maligayang mamumuhay kahit dukha

Hindi ipagpapalit sa  bansang marangya .

Ngunit ,sandali ! Di ba’t  halatang- halata ?

Inggit ang ugat ng maaanghang kong salita

Lahat ng meron sila , ako nama’y wala

Nagpupuyos ang damdamin sa buhay  kong  salat sa  biyaya .

Makata

( Para kay Michael Christian Martinez , ang nag-iisang Filipinong              atleta sa 2014 Sochi Winter Olympics  )

ni Marily Sasota Gayeta

Isa kang makatang hindi nagsasalita

Gamit ay galaw  , sa halip na kataga .

Sa tiklada ng walang kamatayang musika

Iyong ikinuwento ang walang kamatayang pag-ibig

ni Juliet at ng  kanyang si Romeo.

Isa kang humihingang tula .

Ang iyong tindig , di ba’t iyan ang iyong  pantig ?  

At bawat galaw  mo’y  tumugma 

Sa isang pag-ibig na isinumpa .

 Napakagarang lirika ng balingkinitan mong katawan

Lakas at lamyos ---- saktong  kabalintunaan.

Tayutay ang  bawat  kampay ng iyong mga kamay .

Napakagandang pagtutulad : ikaw at paru-parong lumilipad.

Hinaplos  mo  ang puso ng banyagang manonood

Habang ikay ay gumagalaw nang walang pagod.

Pagmamalabis bang sabihing  pinag–apoy mo ang pakiramdam

Ng malayong bayang  sa karangalan ay umaasam ? 

Isa kang  gumagalaw na tula .

Sirko  .

Talon.

Ikot .

Liyad .

Unat .

Yuko.

Salamat sa iyo, makisig na   binata

Isa kang  kakaibang makata.

Pinaligaya mo ang iyong bansa

Na nauuhaw sa magandang  balita.

                             

Bertang Kubeta

ni Marily Sasota Gayeta

( Babala :  Ito'y  hindi para sa mahihina ang sikmura ! ) 

Bertang Kubeta ang tawag sa kanya  

Tagalinis ng kubeta sa Avenida . - 

Bitbit ang balde , tabo  at eskoba 

Mahabang patpat  at gomang pambomba

Chlorox ,  sabon na  powder at  bareta

Sinimulan  ang masayang  araw nya  

Pinuno ng tubig , dram na kalawangin  

At paraiso ‘y  sinimulang linisin.

Sa isang partisyon, tumambad sa kanya  ,

Sukang galing sa sikmura ng iba  

Kanin , isda , manok , kape  at  gatas

Mais , tinapay , kendi at iba pang katas  .

Si Berta , gamit  ang  lumang pahayagan  

Malapot na suka , kanyang pinunasan .

  

Isinunod ang baradong kubeta  

Nakasusulasok sa ilong at mata  .

Hawa-hawak   ang payat na kahoy 

Sinundot- sundot ang barang   impiyerno  ang amoy  

Ihi at tae , tumilamsik sa kanya 

Lintik na bara ,  natunaw din    pagdaka .

May pumasok na tatlong  tao

Ang isa’y  dumahak ng sandamakmak .

Ang isa’y suminga , ibinuga ang berdeng plema  

Ang isa’y pilit na  pinigil ang utot

Ngunit sumambulat din angot .   

Si Bertang Kubeta,  sa narinig ay tatawa-tawa !

Ala-una  na pala!

Tumigil muna itong si Bertang Kubeta

Naghugas  ng  mga kamay , gamit ang sabong bareta 

Tapos ay pasalampak na umupo sa may pinto

At buong sarap na   nanilantakan  ang munting tanghalian  

 Na kaning tutong , kamatis at tuyo.  

Singkwenta

ni Marily Gayeta

Malapit na pala akong mag-singkwenta .

Parang sibat na dumaan ang panahon.

Lilipas na pala ang limang dekada ?

Ako ay may tanong , ako’y may kaba .

Sa buhay kong mortal 

Ilang taon pa kaya ang natitira ?

Gatla  sa mukha , uban sa bumbunan ,

Ala-ala  ng mga pinagdaanan.

Mas madalas na paghingal at pagkalimot ,

Katawang masakit at makirot,

Mga iniinom na gamot.

Buhay ba’y malapit nang mapagot ?

Ngunit di ba’t may bagong kasabihan ngayon ?

Na ang singkwenta ay ang  bagong treinta ?

Bagong yugto , bagong kabanata

Ngayon pa lamang  magsisimula.

Kung ang panahon ko ay  sapat ,

Gagawin ko ang tama at  dapat.

Itutuloy ang mga tuwid na  gawa .

Magbibigay sa iba ng biyaya.

At pagtulong ay magiging kusa.

Iisipin ang mga pagkakasala.

Itatama  ko ang mga pagkakamali

Ngunit sa pagsisisi’y hindi magpapatali.

Patatawarin ko ang sarili ko

Sa mga kasalanang nagawa ko

Paumanhing  hindi naibigay

Igagawad ko sa mga kaaway.

Pag-ibig na hindi naibunyag

Lakas loob kong ihahayag.

Mga kaalamang  ako’y salat .

Mga aklat na hindi ko  nabuklat.

Mga tulang hindi ko naisulat.

Mga larawang hindi ko naipinta

Mga awit na hindi ko nakanta.

Mga lugar na hindi ko pa nakita.

Lahat nang  iyan.

Kung ang oras ko ay hindi pa kapos

Gagawin ko nang buong saya’t lubos.

Bagong Pag-ibig

ni Marily Gayeta 

1.

Huwag nating panghinayangan

Ang mga nagdaang pag-ibig.

Minahal natin sila

At minahal nila tayo .

At sa piling nila , minsa’y lumigaya tayo.

Salamat pa rin sa mga pag-ibig na iyon

Pero tapos na  sila.

Ngayo’y tayo naman.

2.

Salamat  sa pangalawang pagkakataon.

Buti na lamang at ang puso' y muling  nakababangon

Kahit masugatan , marunong bumawi.

Kahit mawasak , nabubuong muli.

Magpasalamat na lang tayo

 Ang pag-ibig  ay hindi naman timpalak ng takbuhan

Hindi  mahalaga   kung  sino ang nauna

Kundi kung  sino ,ang sa huli'y siyang kasama. 

3.

Huwag kang mag-alala

 Hindi na tayo mga  kabataang

Iibig  nang biglaan, parang apoy sa  pusok

At tapos ay  maglalahong parang usok

Ang pag ibig natin ngayo'y  parang banayad  na hangin

 sa maalinsangang hapon sa tag- araw

Na nagdadala ng malumanay na kaligayahan

 na gumagapang sa aking ugat , sa aking puso

4.

Iba mang mga  mata ang una  nating  tinitigan ,  ayos lang.

 Wala nang ningning  ang mga titig na iyon .  

Iba mang labi  ang una  nating  hinalikan ,  ayos lang .

Lumamig na ang mga labing iyon

May iba mang bisig ang unang yumakap sa iyo, ayos lang.

Kumalas na ang mga bisig na iyon

Kung  di man  ikaw ang unang itinibok ng puso ko ,

Isinusumpa ko

Para sa iyo  naman   ang   mga natitirang   pintig nito.

2014

Solilokiya ni Haring Oedipus ( isang adaptation )

ni  Marily Gayeta

Bugtong.

Ang buhay ay isang malaking bugtong .

Nasagot ko ang bugtong !

Nasagot ko nga ba ?   

Sinabi sa Delphi ,

“ Mapapatay mo ang iyong ama ! ”

“ Mapapangasawa mo ang iyong ina! ”

Sa narinig ,  ako’y  nagitla 

Sapagkat ang  hula   sa Olympus   nagmumula.

Ako’y   tumalilis

Upang  ang propesiya  ay  maiwasan  .

“ Hindi ‘yan mangyayari  !

Ako ang gagawa ng aking kapalaran!

At hindi ang mga diyos sa kalangitan .

Ako’y  naglakbay , patungo sa kawalan

At sa mga nag- krus na daan

Nagkaroon ng sagupaan 

Isang pulutong ang  aking  nagapi

Kasama na ang hambog nilang  hari .

Isang halimaw ang sumunod  na hinarap  

Kalahating lion ,  kalahating ibon

Isang halimaw na nagtatanong

Winawakasan ang buhay  ng taong  di makatugon .

 “  Aling nilalang ang sa umaga’y apat ang paa ,

Sa hapon naman ay dalawa

At sa gabi  ay  tatlo ? ”

Ako ,  si  Oedipus , ay nagwika

“ Ano pa nga ba , kundi  ‘tao! ‘ ”

Isang  tugon  , isang maikling tugon na nagpalaya

Sa Thebes mula sa  madugong  tanikala .

Bugtong ng halimaw  ay  aking  nasagot

Ngunit bugtong ng buhay ko’y  mas masalimuot .

Balong reyna ang Thebes , aking  pinakasalan

At pinamunuan  ang kanyang kaharian  .

Nagmahalan ng tapat , nagkasupling ng apat.

Kaligayahan ay  walang pagsulingan.

Malagim na propesiya , akin  nang kinalimutan.

 Ngunit , ano ito ?

Panibagong  salot !

Nangamamatay : taniman , hayop 

at sanggol sa sinapupunan .

Kaharian ko’y  muling natakot

Salot ay hindi raw mapapawi

Hanggat walang katarungan

Sa pagkamatay ng unang  hari.

Kanyang labi’y natagpuan

Sa krus na daan.

Ang bulag na si Tereisias

Ako’y pinararatangan !

Ikaw , Haring Oedipus , ang sanhi ng kamalasan !

Bulag na lapastangan !

Iyan ba’y  iyong mapatutunayan ?

Hinalughog ang nakaraan .

Binalikan ang kasaysayan .

Umalingawngaw ang mga tanong

Ang kalansay na nakabaon , ngayo’y muling nagbangon.

Unti-unti, lumantad ang  malagim na katotohanan

Ako’y  ampon lamang ng mga magulang na aking  tinakasan !

Ngunit ang aking  dugo at laman , Thebes ang pinag-ugatan.

Si Haring Laius ang aking  ama  ! At ako ang pumatay sa kanya !

Si Reyna  Jocasta ang aking  ina ! At napangasawa ko siya !

At nagka-anak kami  ng apat . Mga kaawa-awang supling !

Anak ? o Kapatid ?

Kapatid ? o Anak ?

Ahh ! Tinakasan ko ang  hula

Para lamang lalong mapalapit sa  aking tadhana ?

Iniwan ang bayang kinalakihan

Tinalikuran ang ama’t inang kinagisnan

Para lamang mapatay ang ama

at pakasalan ang inang  pinagmulan ?

Bakit kumaiwas-iwas man ako ,

Hindi nabago  ang itinakdang buhay ko ?  

Sa  Olympus ba ay may palabunutan

Kung sinong tao ang bibiyayaan 

At kung sino ang pagkakaitan ?

Paano ba tinutukoy   ng mga diyos

Kung sino ang magiging maligaya

At kung sino ang magdurusa ?  

Ako si Oedipus , masdan nyo !

Binulag ko ang sarili ko !

Sa mula’t mula nama’y  bulag ako 

Sa katotohanan ng buhay ko.

Ako’y matalino .

Bugtong ng halimaw  ay  nasagot ko.

Ngunit  sa bugtong ng buhay ko

Nananatiling  mangmang ako .

Ako si Haring Oedipus

‘Yan ang  kasaysayan  ng aking  pakikidigma

Laban sa  tao ,halimaw , at tadhana  .

Tinalo ko ang tao.

Tinalo ko ang halimaw.

Tinalo ako ng tadhana .

Huwag

ni Marily Sasota Gayeta

1

Huwag mong bilangin ang mga Pasko

na hindi  mo kasama ang pamilya mo,

at sisikip lamang  ang didbdib mo .

Mga ngiti  nila sa labi, masdan mo.  

Pasasalamat ay   pakinggan mo

nang  makita ang   padala mong regalo .

2

Malayo ka sa  inang malambing.

Ito’y huwag mong  isipin ,  huwag mong   pansinin.

Isipin mo  ay ang mga  gabing

 nakatulog siya  nang mahaba’t   himbing

dahil naibili mo ng gamot

mga daliri’t  tuhod nyang  kumikirot.

  

3

Mga araw na ika’y  malayo

sa ‘yong  minamahal na   kabiyak ng puso

Bilangin mo’t  puso’y  magdurugo .

Bagkus , isipin mo ang mga pangako ,

mga pangarap nyong binubuo  

kapalit ng layo , lungkot at siphayo.

4

Di mo narinig , unang halakhak.

Di ka rin  nakabati’t nakapalakpak  

nang parangalan  ang ‘yong anak.

Limutin ito,  kundi’y luha’y papatak

isipin ang  nabili nyang  aklat,

ugat ng  pagtalino at pagkamulat .

5

Ang mga araw na may sakit  ka

Ang mga  sandaling  nasa panganib ka  

Kalimutan  na , pati ang  kaba

Ngayon, sila ay hindi na  nangangamba

Dahil ang bubong   ay maayos  na

At ang  mga  bintana  ay may rehas na.

6 

Dapat mo pa bang   balik-balikan  

Ang  layo , ang  milya-milya nyong pagitan?

Hindi mo nga  ba sila mahagkan  ?

Habang iniisip ,  lalong  masasaktan .

Di  ba’t lugar na   napapasyalan  

Lumawak ang  isip at   ang  kaalaman?

7

Huwag  ka nang  malumbay , kababayan

Na sa  malayo  ay nakikipaglaban

Sa puso’t isip  iyong tandaan

Sa huli , kayo  nama’y  may makakamtan

Kapalit ng iyong  kalungkutan

Ay mas mabuting buhay at karanasan.

Disyembre    2013